|
Dwór w Winiarach i powstanie muzeum
Dwór w Winiarach, w którym znajduje się Muzeum im. Kazimierza Pułaskiego powstał około 1689 r. jako siedziba zamożnego magnata Stanisława Antoniego Szczuki, podkanclerzego litewskiego i referendarza koronnego. Pałac wraz z urządzeniem folwarku na Winiarach zaprojektował znakomity architekt Augustyn Wincenty Locci. W jednym z listów z dnia 13 VIII 1689 r. pisał Locci do Szczuki „o pracach podjętych w celu urządzenia folwarku i budowy Pałacu”.
Augustyn Wincenty Locci (1650–1729) był inżynierem i artystycznym doradcą króla Jana III Sobieskiego. Sprawował kierownictwo nad wszelkimi przedsięwzięciami budowlanymi w stolicy i jej sąsiedztwie. W latach 1677-94 był budowniczym Pałacu w Wilanowie. Stworzył wszystkie główne plany architektoniczne, układał programy dekoracyjne. Kształtował całość wilanowskiej rezydencji, łącznie z urządzeniem ogrodu i zaplanowaniem życia gospodarczego. Był architektem kościoła w Wilanowie. Pracował przy przeróbkach Zamku Warszawskiego. Nadzorował budowę kościoła i klasztoru Kapucynów. W 1683 r. wykonał prawdopodobnie plan Warszawy, a w 1692 r. ułożył szczegółowy plan dekoracji malarskiej Kościoła Sakramentek w Warszawie. W świetle wszystkich dokumentów archiwalnych Locci występuje jako człowiek obdarzony pomysłowością architektoniczno-budowlaną. Analizując jego dokonania – możemy tylko domyślać się, jak wysokiej klasy artystycznej mógł być Pałac w Winiarach. Poza ogólnym zarysem bryły nic z niego do naszych czasów nie pozostało. Około połowy XIX wieku i potem w XX wieku został gruntownie przebudowany.
W XVIII wieku Winiary należały do Józefa Pułaskiego (1704-1769) – ojca Kazimierza Pułaskiego, starosty wareckiego, adwokata, polityka i pierwszego marszałka wojsk konfederackich. Od Pułaskich dobra przeszły na własność rodziny Walewskich, potem Brochowskich, Zaborowskich, Jordanów, Kurtzów, Prozorów, a następnie księcia Włodzimierza Czetwertyńskiego. W 1882 r.majątek Winiary wraz ze Starą Warką nabył Andrzej Szczuka – prezes Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego. Następnie w 1909 r., w drodze dziedziczenia po ojcu majątek otrzymał Józef Szczuka. Już w 1913 r. w dokumentach pojawia się akt darowizny bratu – Andrzejowi Szczuce. Ten sprzedał majątek Wojciechowi Hilaremu Rostworowskiemu. W grudniu 1921 r. Winiary zakupił hrabia Wacław Godziemba Dąmbski. Hrabia Dąmbski zamieszkał tu z rodzicami: Michałem i Cecylią z Masłowiczów Dąmbską oraz z bratem Kajetanem Dąmbskim. W tym okresie, we dworze na Winiarach gościło prawdopodobnie wiele znanych osobistości świata kultury i polityki. Byli tu m.in. Józef Piłsudski, Ignacy Jan Paderewski, generał Lucjan Żeligowski, generał Bolesław Wieniawa-Długoszewski, generał Stefan Rowecki-Grot. Przyjeżdżał tu prof. Juliusz Harbut i Władysław Szafer.
Kilkakrotnie wakacje w Winiarach spędzał Józef Mehoffer– malarz okresu Młodej Polski. W zbiorach Muzeum zachowały się dwa portrety jego autorstwa z 1935 r. wykonane węglem: „Portret Cecylii z Masłowiczów Dąmbskiej” i „Portret Wacława hr. Dąmbskiego” (depozyt rodziny Dąmbskich). Dwór odwiedzał również Antoni Uniechowski – malarz, ilustrator i scenograf.
Wacław Godziemba Dąmbski był właścicielem majątku do 1946 r. Potem, w wyniku realizacji dekretu o reformie rolnej, dwór wraz z parkiem przeszedł na własność Skarbu Państwa. Po wojnie mieściło się tu pierwsze w Warce Samorządowe Gimnazjum Ogólnokształcące wraz z internatem i mieszkaniami dla nauczycieli, a następnie także Liceum Ogólnokształcące. W latach pięćdziesiątych powstało PTTK-owskie, regionalne muzeum, prezentujące historię Warki i okolic. Inicjatorami tego przedsięwzięcia byli miejscowi nauczyciele działający w Polskim Towarzystwie Turystyczno-Krajoznawczym, przede wszystkim: Wiktor Krawczyk i Aleksander Gajewski. Zgromadzone, pierwsze zbiory muzealne miały rodowód publiczny, były znaleziskami i darami miejscowej ludności. Prezentowano tu pamiątki historyczne, archeologiczne i etnograficzne.
18 stycznia 1961 r. Rada Ministrów podjęła uchwałę „w sprawie odbudowy dworu w Winiarach oraz przystosowania najbliższego otoczenia do celów turystyczno-wypoczynkowych”.
W latach 1962-66 przeprowadzono generalny remont budynku. Liceum przeniesiono do centrum miasta Warki, a dwór przeznaczono w całości na muzeum. W styczniu 1967 r. zostało otwarte historyczno-biograficzneMuzeumim. Kazimierza Pułaskiego. Pierwsze inicjatywy powstania takiego muzeum i nazwania go imieniem Kazimierza Pułaskiego sięgają jeszcze czasów przedwojennych. Pomysły rodziły się w gronie przyjaciół Wacława hr. Dąmbskiego – ostatniego właściciela Winiar. Władysław Szafer – rektor Uniwersytetu Jagiellońskiego i historyk prof. Juliusz Harbut – czynili pierwsze starania na tym polu.
W 1939 r. miało miejsce uroczyste pobranie ziemi z Winiar – majątku rodzinnego Pułaskich, w celu złożenia jej na polach ostatniej walki Kazimierza Pułaskiego w Savannach. Wydarzenie to, już wówczas symbolizowało kontakty polsko-amerykańskie, zarówno historyczne jak i kulturalne.
Po wojnie, w 1947 r. odbył się na Winiarach pierwszy Dzień Pułaskiego z uroczystą akademią, w której wziął udział zastępca Ambasadora USA w Polsce – Gerald Keith. Tak dojrzewały decyzje o tworzeniu muzeum specjalizującego się w eksponowaniu tematyki emigracyjnej.
|
